Bojxonadagi kechikishlarning aksariyati inspektorning e’tirozi emas, yuk kelishidan ikki hafta oldin sezish mumkin bo’lgan qog’ozlardagi nomuvofiqlikdir. Ro’yxatni hujjatlar bitimda aslida qanday tartibda paydo bo’lsa, shu tartibda yig’dik.

1. Tashqi savdo shartnomasi

Bitimning asosiy hujjati. Bojxona u bilan invoysni, bank esa to’lovlarni solishtiradi. Shartnomada quyidagilar bir ma’noda belgilangan bo’lishi kerak:

• yetkazib berish predmeti — faqat savdo nomi bilan emas, tovar tavsifi bilan;
• narx va valyuta, hisob-kitob tartibi va muddatlari;
• Inkoterms bo’yicha yetkazib berish shartlari geografik punkt ko’rsatilgan holda;
• yetkazib berish muddatlari va qabul qilish tartibi;
• tomonlarning javobgarligi va nizolarni hal qilish tartibi.

Shartnoma yetkazib beruvchiga to’lovdan oldin hisobga qo’yiladi. Hisobga qo’yilmagan shartnoma bo’yicha oldindan to’lov — valyuta nazorati bilan bog’liq muammolarning eng tez-tez uchraydigan sababi.

2. Invoys

E’lon qilinadigan qiymat olinadigan hujjat. Unda albatta bo’lishi kerak: sotuvchi va xaridorning rekvizitlari, raqami va sanasi, shartnomaga havola, tovar tavsifi, miqdori, birlik narxi va umumiy summa, valyuta, yetkazib berish shartlari, kelib chiqish mamlakati.

Bo’sh turgan kunlarga tushadigan odatiy xatolar:

• umumiy summa satrlar bo’yicha yig’indiga to’g’ri kelmaydi;
• yetkazib berish shartlari ko’rsatilmagan — bojxona narxga nima kirishini aniqlay olmaydi;
• «goods» yoki «spare parts» ko’rinishidagi aniqlikdan xoli tavsif;
• og’irlik va o’rin soni qadoqlash varaqasi va transport hujjatiga mos kelmaydi;
• chegirma berilgan, lekin u na shartnomada, na invoysda aks etgan.

3. Qadoqlash varaqasi

Har bir o’rinda jismonan nima yotganining ochib berilishi: o’rin raqamlari, brutto va netto og’irligi, gabaritlar, tarkibi. Ko’rikda inspektor yukni aynan shu bilan solishtiradi. Qadoqlash varaqasi rasmiyatchilik uchun tuzilgan bo’lsa, ko’rik cho’ziladi.

4. Transport hujjatlari

Tashish turiga qarab — CMR, temir yo’l yuk xati, konosament yoki havo yuk xati. Ulardan yo’nalish, tashuvchi, og’irlik va tashish qiymati olinadi, u esa bojxona qiymatiga ta’sir qiladi.

5. Kelib chiqish sertifikati

Tarif imtiyozlarini qo’llash uchun kerak. To’g’ri rasmiylashtirilgan sertifikatsiz imtiyozli stavka qo’llanmaydi, hatto tovar haqiqatan ham bitim tuzilgan mamlakatda ishlab chiqarilgan bo’lsa ham. Sertifikat shakli jo’natish mamlakatiga bog’liq — uni yetkazib beruvchidan oldindan aniqlang, keyinchalik qayta rasmiylashtirish qiyin.

6. Ruxsatnoma hujjatlari

Muvofiqlik sertifikati yoki deklaratsiyasi, gigiyena sertifikati, veterinariya yoki fitosanitariya sertifikati — to’plam TIF TN kodiga bog’liq. Asosiy qoida: rasmiylashtirishni yuk hali yetkazib beruvchida turganda boshlash kerak. Namunalarni sinash vaqt talab qiladi, namunalarni esa ba’zan alohida olib kirish kerak bo’ladi.

7. To’lov hujjatlari va valyuta nazorati

To’lov bo’yicha bank hujjatlari, shartnomaning hisobga qo’yilganini tasdiqlash, yetkazib berishdan keyin bitimni yopish hujjatlari. O’z vaqtida yopilmasligi — bojxona bilan bog’liq bo’lmagan, lekin o’sha importchining o’ziga uriladigan alohida xavf.

Nega Inkoterms to’lovlar summasini o’zgartiradi

Bojxona qiymati — bu invoys summasi emas, tovarning O’zbekiston chegarasidagi qiymati. Agar yetkazib berish EXW shartlarida ketsa, tovar narxiga chegaragacha bo’lgan tashish, qayta yuklash va sug’urta qo’shiladi. Agar shartlar mamlakat ichidagi punkt bilan DAP bo’lsa, aksincha, xarajatlarning bir qismi chegiriladi, lekin faqat hujjat bilan tasdiqlanganda. Yetkazib berish shartlaridagi bitta harf hisob-kitobni o’zgartiradi, shuning uchun shartnomani jo’natishdan keyin emas, oldin ko’rsatishni so’raymiz.

Jo’natishdan oldingi qisqa ro’yxat

• shartnoma imzolangan va hisobga qo’yilgan;
• invoys va qadoqlash varaqasi miqdor, og’irlik va summalar bo’yicha bir-biriga mos;
• TIF TN kodi tanlangan, stavkalar ma’lum, to’lovlar hisoblangan;
• ruxsatnoma hujjatlari rasmiylashtirilgan yoki ishga qo’yilgan;
• kelib chiqish sertifikati yetkazib beruvchidan kerakli shaklda so’ralgan;
• yo’nalish va yetkazib berish shartlari tashuvchi bilan kelishilgan.

Bizga invoys va tovar tavsifini yuboring — shu ro’yxatning o’zini sizning yetkazib berishingizga moslab to’ldirib qaytaramiz, aynan sizga olish kerak bo’lgan hujjatlar ro’yxati bilan.